Temel Kazısı, İksa ve Zemin İyileştirme: Kentsel Dönüşüm Rehberi

Temel kazısı, yıkım sonrası sahada yeni yapının taşıyıcı sisteminin oturacağı zemine kadar inilmesi işlemidir. Kentsel dönüşüm projelerinde başarısının anahtarı üç şeydir: zemin etüdüne uygun kazı, komşu yapıları koruyan iksa (destekleme) sistemi ve doğru sıkıştırılmış dolgu. Bu üçünden biri eksik kalırsa risk doğrudan yapı güvenliğine yansır.

Temel Kazısına Başlamadan Önce: Zemin Etüdü

Zemin etüdü raporu, kazının derinliğini ve yöntemini belirleyen tek belgedir. Rapor; zemin sınıfını, yeraltı su seviyesini, taşıma gücünü ve oturma davranışını verir. Sahada gördüğümüz en pahalı hata, etüt raporu okunmadan kazıya başlanması ve su çıkan zeminde kazının yarıda kesilmesidir.

Rapordan mutlaka çıkarılması gereken üç bilgi:

• Yeraltı su seviyesi: Su varsa drenaj ve pompaj planı gerekir.
• Zemin sınıfı: Kaya, kil, kum veya dolgu — kazı makinesi ve ataşman buna göre seçilir.
• Şev güvenliği: Serbest şev verilebilir mi, yoksa iksa şart mı?

İksa Sistemleri: Komşu Binayı Koruyan Yapı

Kentsel dönüşüm sahaları çoğunlukla bitişik nizamdır; yani kazı, komşu binanın temeline birkaç metre mesafede yapılır. Bu durumda iksa zorunludur. Yaygın yöntemler:

Fore Kazık (Betonarme Kazık) Perdesi

Derin kazılarda ve komşu yapıya yakın çalışmalarda en güvenli çözümdür. Zemine delgi yapılıp donatı yerleştirilir ve beton dökülerek sürekli bir perde oluşturulur.

Ankrajlı İksa

Kazık veya palplanş perdesinin zemine çelik halatlarla gerilerek sabitlenmesidir. Yatay yer değiştirmeyi engeller. Komşu parsele ankraj yapılacaksa mülk sahibinden izin alınması gerekir.

Berlin Duvarı (Kazık + Yatay Kaplama)

Çelik profil kazıklar arasına ahşap veya beton kaplama yerleştirilir. Su seviyesi düşük, orta derinlikteki kazılarda ekonomik bir çözümdür.

Serbest Şev

Yalnızca çevrede yapı olmayan, geniş ve stabil zeminli sahalarda uygulanabilir. Şehir içi kentsel dönüşüm sahalarında çoğunlukla mümkün değildir.

Kazı Sırasında Uyulması Gereken Kurallar

• Kot takibi: Kazı derinliği sürekli nivelman veya total station ile kontrol edilir. Fazla kazı, dolgu maliyeti demektir.
• Altyapı tespiti: Doğalgaz, su, elektrik ve telekom hatları kazı öncesi işaretlenir.
• Su tahliyesi: Yeraltı suyu varsa pompa ve drenaj hattı sürekli çalışır.
• Komşu yapı izleme: Bitişik binalarda çatlak takip pulları ve gerekiyorsa deformasyon ölçümü yapılır.
• Şev güvenliği: Kazı kenarına makine ve malzeme yükü bindirilmez.

Dolgu ve Sıkıştırma: Görünmeyen Kritik Aşama

Kazı fazlası bölgelerin doldurulması rastgele yapılamaz. Doğru uygulama şu şekildedir:

1. Dolgu malzemesi uygun granülometride seçilir (bitkisel toprak ve moloz dolgu olarak kullanılmaz).
2. Malzeme 20–30 cm'lik tabakalar halinde serilir.
3. Her tabaka silindir veya kompaktörle sıkıştırılır.
4. Gerekli görülen kotlarda sıkışma testi (proktor) yapılır.

Tek seferde 1 metre dolgu atıp üstünden geçmek, birkaç yıl içinde oturma ve zemin çatlaklarıyla geri döner.

Zemin İyileştirme Yöntemleri

Taşıma gücü yetersiz zeminlerde temel kazısıyla birlikte iyileştirme gerekir:

• Kazı-değiştirme: Zayıf zemin çıkarılıp yerine sıkıştırılmış granüler dolgu konur. En yaygın yöntemdir.
• Jet grouting: Yüksek basınçlı çimento enjeksiyonuyla zemin içinde kolonlar oluşturulur.
• Taş kolon: Yumuşak zeminlerde kırmataş kolonlarla taşıma gücü artırılır.
• Vibro-kompaksiyon: Gevşek kumlu zeminlerde titreşimle sıkıştırma.

Hangi yöntemin uygulanacağına zemin etüdü ve statik proje birlikte karar verir.

Süre ve Planlama

Tipik bir kentsel dönüşüm parselinde (2 bodrumlu, 400 m² taban alanı):

• İksa imalatı: 1–3 hafta (yönteme göre)
• Temel kazısı ve hafriyat nakli: 1–2 hafta
• Grobeton ve temel hazırlığı: 3–5 gün

Yağışlı dönemde bu süreler uzar; mümkünse kazıyı kurak sezona planlayın. Kazıdan çıkan malzemenin taşınması için hafriyat ve moloz taşıma rehberimize göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Temel kazısında iksa her zaman gerekli mi?
Hayır, ancak bitişik nizam ve derin kazılarda pratikte zorunludur. Kararı zemin etüdü ve statik proje verir.

Kazıdan çıkan toprağı dolguda kullanabilir miyim?
Yalnızca uygun nitelikteki granüler malzeme kullanılabilir. Bitkisel toprak ve moloz dolgu malzemesi değildir.

Yeraltı suyu çıkarsa ne yapılır?
Drenaj hattı ve sürekli pompaj kurulur; gerekirse geçirimsiz iksa (fore kazık/diyafram duvar) tercih edilir.

Komşu binada çatlak oluşursa sorumluluk kimde?
Kazı ve iksayı yürüten yüklenicidedir. Bu nedenle çalışma öncesi komşu yapıların fotoğraflı tespitinin yapılması her iki taraf için de koruyucudur.

Temel Kazısı ve Hafriyat İçin Keşif Talep Edin

Zemin etüdü raporunuzu birlikte inceleyip kazı planını ve makine ihtiyacını çıkaralım. Kazı, dolgu ve hafriyat hizmetlerimiz
Telefon: 0530 254 15 61
Adres: Reyhan Caddesi Beyazıt Sokak No:25, Cennet Mahallesi – Küçükçekmece / İstanbul